Jaargang 2026 - Inhoudsopgave
In deze
inhoudsopgave bevatten de vindplaatsnummers (boven de naam van de auteur) een
link naar de publicatie in de Wolters Kluwer navigator. Deze is alleen
toegankelijk voor abonnees, maar een groot aantal organisaties heeft een
collectief abonnement (zie verder de pagina "Algemene informatie").
De zaaknummers onder de geannoteerde rechtspraak bevatten een link naar de
betreffende uitspraak.
Nummer 1
Sancties 2026/1
M. Jeltes
Capaciteitstekorten als potentiële dreiging voor een humane detentie
Dat er ook in België grote capaciteitsproblemen zijn in het
gevangeniswezen, is wel bekend. Maar hoe worden ze aangepakt - en kan Nederland
daar wat van leren? Marije Jeltes heeft daar een hard hoofd in en wijst het
nieuwe kabinet op het belang een humane tenuitvoerlegging te waarborgen en niet
in het Belgische scenario te belanden
Sancties 2026/2
M.M. Kommer
Het doel voorbij – boetes als inkomstenbron
Hoe kon de afdoening van eenvoudige verkeersovertredingen verworden tot een
systeem dat sommige overtreders harder raakt dan het strafrecht zou doen? Max
Kommer analyseert de geschiedenis met een penologische blik.
Sancties 2026/3
I.I. van Galen-Oosterkamp, Th. Rinne, A. van Kalmthout, R.J.P. Rijnders
Reactie op nieuwe visie en handreiking van DJI op isolatie in detentie
Voldoen de nieuwe visie van de DJI op isolatie in detentie en de daaruit
voortvloeiende handreiking vanuit mensenrechtelijk perspectief? Vier leden van
een werkgroep van de Johannes Wier Stichting voor Gezondheidszorg en
Mensenrechten houden ze tegen het licht en doen nog een paar suggesties.
Sancties 2026/4
L. Erven
Detentie en genderidentiteit: de plaatsing van transgender gedetineerden in
Nederland
Wat is de positie van transgender gedetineerden in Nederland hoe komen
plaatsingsbeslissingen tot stand? Lieke Erven kijkt naar de actuele stand van
zaken en zet die af tegen de door het CPT ontwikkelde standaarden.
Sancties 2026/5
Officiële publicaties
- Wet- en regelgeving (in Staatsblad, nieuwe wetsvoorstellen, wetsvoorstellen in consultatie, vervolgstukken);
- Overige (parlementaire) stukken
Sancties 2026/6
Publicaties RSJ, Inspectie JenV en IGJ
Overzicht van recente publicaties van de RSJ, de Inspectie JenV en de IGJ
Sancties 2026/7
K. Sleeuwits
Beroepscommissie 6 januari 2025, nr. 24/41310/TP (tbs, passant)
Hoe gaat de beroepscommissie om met het structureel overschrijden van de
wettelijke viermaandentermijn voor tbs-plaatsing?
24/41310/TP
Sancties 2026/8
J. Stam
EHRM, 27 mei 2025, 51781/22, Kalkan t. Denemarken (Overlijden in detentie,
artikel 2 EVRM)
Welke zorgvuldigheid en bekwaamheid ten aanzien van geweldsgebruik eist het
EHRM in het kader van artikel 2 EVRM? En kan dat nog consequenties hebben voor
Nederland?
ECLI:CE:ECHR:2025:0527JUD005178122
Sancties 2026/9
J.H.S. van Tongeren
Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 29 juli 2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:2086
(Ontruiming woning, detentie huurder)
Slaat het hof Den Bosch een nieuwe koers in met het afwijzen van een
vordering tot ontruiming van een corporatiewoning omdat de huurder lange tijd
gedetineerd was?
ECLI:NL:GHSHE:2025:2086
Sancties 2026/10
W. Duijst
Gerechtshof Den Haag 16 september 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:2036 (Inzage
medisch dossier; overlijden in detentie)
Hoe kan deze beslissing van het hof Den Haag tot doorbreking van het
medisch beroepsgeheim geduid worden in het licht van de rechtspraak van het
EHRM?
ECLI:NL:GHDHA:2025:2036
Sancties 2026/11
Niet geannoteerde rechtspraak
Gerubriceerd overzicht van overige relevante rechtspraak op het gebied van
de sanctietoepassing (niet geannoteerd)
Nummer 2
Sancties 2026/12
B.H. Bulten
Aan de slag! Geldt dat ook voor de (klinisch) forensische zorg?
Er pakken zich al een tijd lang donkere wolken samen boven de tbs-sector,
en dat wordt maar niet minder. Hebben de bestuurders, professionals en
onderzoekers dan stilgezeten? Erik Bulten laat aan de hand van het programma
Kwaliteit Forensische Zorg zien dat dat zeker niet zo is, en roept het nieuwe
kabinet op aan de slag te gaan met wat politiek opgelost moet worden: de
knelpunten op de arbeidsmarkt, het ontbreken van voldoende tbs-capaciteit en de
beperkte uitstroommogelijkheden.
Sancties 2026/13
J.M. ten Voorde
Naar verdere verbetering van het kiesrecht voor ingesloten personen
Doet de overheid genoeg om kiesgerechtigden in een penitentiaire inrichting
of tbs-kliniek hun kiesrecht daadwerkelijk te laten uitoefenen? En bieden de
recent door de RSJ geformuleerde aanbevelingen soelaas? Jeroen ten Voorde
bespreekt de uitdagingen en mogelijke oplossingen, waarbij hij constateert dat
er reden is met name voor tbs-gestelden wat meer te doen.
Sancties 2026/14
E.T. Luining
De eisen aan het dagprogramma voor gedetineerden. Een betoog naar
aanleiding van een drietal uitspraken van de beroepscommissie van de RSJ
Hoe moet de dagbesteding van de gedetineerde in het gemeenschapsregime
worden ingevuld? Kunnen de uren die gedetineerden tussentijds ingesloten op cel
doorbrengen worden meegeteld als onderdeel van het dagprogramma, en kunnen
activiteiten op cel worden meegeteld? Egge Luining betoogt dat, anders dan de
beroepscommissie van de RSJ meent, het antwoord op deze laatste twee vragen
"nee" moet luiden.
Sancties 2026/15
M.J.M. Bruijnse & G. Pesselse
Het houdverbod uit de Wet dieren en de vrijheidsbeperkende maatregel in het
strafrecht. Een analyse in het licht van het recht op eigendom en de
wetssystematiek
Hoe verhoudt het houdverbod uit de Wet dieren zich tot de
vrijheidsbeperkende maatregel in het strafrecht? Madelief Bruijnse en Geert
Pesselse analyseerden de beide maatregelen en komen tot de conclusie dat het
opnemen van het houdverbod in de Wet Dieren en niet in art. 38v Sr, de
inzichtelijkheid niet vergroot. Daarnaast wijzen ze op een mogelijke strijd van
de maatregel met het recht op eigendom uit artikel 1 Eerste Protocol EVRM
Sancties 2026/16
R.S. Imamkhan
Resocialisatie en humaniteit in de strafoverdracht
Recent werd een gedetineerde na jaren juridische strijd naar Nederland
overgebracht om hier zijn in de Verenigde Staten opgelegde gevangenisstraf
verder uit te zitten. Betekent dit dat de Nederlandse praktijk ten aanzien van
de overdracht van strafvonnissen -zij het na een correctie door de rechter-
naar behoren functioneert? Rachel Imamkhan analyseerde beleid en regelgeving en
laat zien dat deze op gespannen voet staan met internationale verplichtingen en
in individuele gevallen tot inhumane uitkomsten leiden.
Sancties 2026/17
Officiële publicaties
Overzicht van recente:
- Wet- en regelgeving (in Staatsblad, nieuwe wetsvoorstellen, wetsvoorstellen in consultatie, vervolgstukken);
- Overige (parlementaire) stukken
Sancties 2026/18
Publicaties RSJ, Inspectie JenV en IGJ
Overzicht van recente publicaties van de RSJ, de Inspectie JenV en de IGJ
Sancties 2026/19
G. Pesselse
Beroepscommissie RSJ 3 oktober 2025, nr. 25/49800/TA (Ontvankelijkheid
beklag, vertrouwensbeginsel)
Is het reëel een beroep tegen de voortzetting van a-dwangbehandeling niet
ontvankelijk te verklaren wegens overschrijding van de termijn, als die
overschrijding voortvloeit uit door de inrichting vertrekte (onjuiste)
informatie?
25/49800/TA
Sancties 2026/20
G. Pesselse
EHRM 4 november 2025, nrs. 17982/21 e.a. ECLI:CE:ECHR:2025:1104JUD001798221
(Algeheel rookverbod, strijd met artikel 8 EVRM)
Houdt het oordeel van het EHRM dat een algemeen rookverbod in gevangenissen
in strijd is met art. 8 EVRM, een fundamentele uitbreiding van de reikwijdte
van dat artikel in? En, heel praktisch, wat is de betekenis van deze uitspraak
voor Nederland?
ECLI:CE:ECHR:2025:1104JUD001798221
Sancties 2026/21
Niet geannoteerde rechtspraak
Gerubriceerd overzicht van overige relevante rechtspraak op het gebied van
de sanctietoepassing (niet geannoteerd)
Nummer 3
Sancties 2026/22
M.M. Kommer
Iets goeds in de gevangenis
Dat detentie schadelijke (neven)effecten heeft, is ruimschoots bekend. Maar
hoe kun je detentieschade effectief voorkomen of herstellen, en zo positief
bijdragen aan de terugkeer van gedetineerden in de samenleving? In zijn
inleiding op het aan deze vragen gewijde themanummer gaat Max Kommer in op de
overwegingen en keuzen van de redactie.
Sancties 2026/23
E. Rodermond & A. Slotboom
Universitair studenten en gedetineerden in een gedeelde leeromgeving: het
Inside-Out Prison Exchange Program in Nederland
Wat gebeurt er als je universitaire studenten en gedetineerden gezamenlijk
onderwijs geeft? Wat en hoe leren ze dan, en hoe verandert hun blik op elkaar
en op misdaad, straf en slachtofferschap? Elanie Rodermond en Anne-Marie
Slotboom geven een inkijkje in het programma "Inside Out".
Sancties 2026/24
M. Valenkamp, A. Talen, S. Nieuwland &
R. van der Horst
Huis van Herstel Twente: een op krachten en re-integratie ingerichte wijze
van detentie
Hoe kun je gedetineerden optimaal voorbereiden op hun terugkeer in de
samenleving? Marije Valenkamp en haar medeauteurs laten zien dat de
wetenschappelijk stevig gefundeerde benadering van het Huis van Herstel Twente
eraan bijdraagt dat bijna al degenen die via deze detentievorm uitstromen, hun
‘basisvoorwaarden’ op orde hebben.
Sancties 2026/25
G. van Beek, L.I.W. Polman, M. van Straten
& M. van den Biggelaar
Schuldenaanpak als sleutel voor re-integratie
Waarom wachten met het aanpakken van problematische schulden tot iemand
weer terugkeert in de vrije samenleving? Gercoline van Beek en haar medeauteurs
laten zien hoe groot de impact van schulden is en hoe complex de aanpak – en
hoe een aantal initiatieven om daar vroeg mee te beginnen, de weg wijst naar
succes.
Sancties 2026/26
N. Giesen, K. Chait & G.J. Slump
Herstelmaatjes – gewoon een stuk samen oplopen
Wat gebeurt er als je de relatief nieuwe inzichten uit het herstelrecht
combineert met de langjarige ervaring van de ‘maatjesprojecten’ van Humanitas?
Niek Giesen en co-auteurs beschrijven de theoretische onderbouwing en de
concrete gang van zaken in het project "Herstelmaatjes" en schetsen
vervolgens het beoogde toekomstperspectief.
Sancties 2026/27
C. Otten
Schrijven als uitweg. Over de impact van literair schrijven in een groep
tijdens en na detentie
Waarom zou je gedetineerden stimuleren fictie te schrijven? Christine
Otten, initiatiefneemster van Blocknotes, maakt duidelijk dat deze
schrijfgroepen een vrijplaats vormen waarin gedetineerden hun gedachten en
gevoelens op papier kunnen zetten en vervolgens bespreken, en dat dat bijdraagt
aan een beter leven.
Sancties 2026/28
M. Drogt
Zachte Landing op een weerbarstige grond. Tussen wetenschappelijke beloften
en de dagelijkse realiteit in een JJI
Waar loop je tegenaan als je wetenschappelijke kennis rond procedurele
rechtvaardigheid en zelfdeterminatie om wilt zetten in een trainingsmodule voor
medewerkers van justitiële jeugdinrichtingen?
Marijke Drogt put uit eigen ervaring en dat levert observaties op die
beslist herkenbaar en nuttig zijn voor wie iets wil bijdragen aan
professionalisering op de werkvloer.
Sancties 2026/29
M.M. Kommer
Zelfmelders 3Noord
Kun je detentieschade voorkomen door al vóór detentie met zelfmelders in
gesprek te gaan over wat ze allemaal moeten regelen? Max Kommer laat zien hoe
dat in de drie noordelijke provincies met succes gebeurt.
Sancties 2026/30
- Wet- en regelgeving (in Staatsblad, nieuwe wetsvoorstellen, wetsvoorstellen in consultatie, vervolgstukken);
- Overige (parlementaire) stukken
Sancties 2026/31
Publicaties RSJ, Inspectie JenV, IGJ, NPM
en CPT
Overzicht van recente publicaties van de
RSJ, de Inspectie JenV en de IGJ
Sancties 2026/32
Beroepscommissie 15 oktober 2024, nr.
22/31016/GA (beslissingsbevoegdheid overplaatsing naar tbs-kliniek, artikel
6:2:8 WvSv), m.nt. onder Sancties 2026/33
Zie: Sancties 2026/33
22/31016/GA
Sancties 2026/33
C. Reijntjes-Wendenburg
Beroepscommissie 4 november 2024, nr. 24/40133/TF (ontvankelijkheid verzoek
om overplaatsing naar tbs-kliniek, artikel 6:2:8 WvSv)
Onder welke voorwaarden kan een levenslang gedetineerde op grond van
artikel 6:2:8 Sv verzoeken om plaatsing in een tbs-inrichting, en wat is dan de
juiste procedure? De beroepscommissie van de RSJ schetst in twee zaken het
beoordelingskader.
24/40133/TF
Sancties 2026/34
C. Reijntjes-Wendenburg
Beroepscommissie 16 december 2024, nr. 24/39961/TF (vervroegde plaatsing in
tbs-kliniek, artikel 6:2:8 WvSv)
Welke regelgeving is van toepassing als een gedetineerde met een
combinatievonnis verzoekt om vervroegde plaatsing in een tbs-inrchting, dus
ruim voor zijn v.i.-datum? De beroepscommissie van de RSJ schetst in deze zaak
het beoordelingskader.
24/39961/TF
Sancties 2026/35
M.J.M Krabbe
EHRM 27 maart 2025
ECLI:CE:ECHR:2025:0327JUD000421723 (Niort t. Italië), (geestelijke
gezondheidszorg ten aanzien van gedetineerde met psychische klachten in
reguliere detentie)
Wat is precies het mensenrechtelijk kader dat van toepassing is op
gedetineerden met psychische klachten? En hoe relevant is het voor Nederland,
mede in het licht van de huidige passantenproblematiek?
ECLI:CE:ECHR:2025:0327JUD000421723
Sancties 2026/36
G. Pesselse
Beroepscommissie 14 november 2025, nr. 24/44548/JA (gedingstukken,
camerabeelden)
Hoe moet de beroepscommissie in het licht van artikel 68, tweede lid Bjj
omgaan met een directeur die in het kader van de beklag- of beroepsprocedure
weigert de verzochte gegevens te verstrekken?
24/44548/JA
Sancties 2026/37
G. Pesselse
Beroepscommissie 23 december 2025, nrs. 25/47822/JA en 25/48039/JA
(beklagformulier, beklagrecht)
Mag een inrichting als regel stellen dat jeugdigen niet direct een
beklagformulier krijgen wanneer zij daarom vragen, maar eerst in gesprek moeten
met de teamleider?
25/47822/JA en 25/48039/JA
Sancties 2026/38
Niet geannoteerde rechtspraak
Gerubriceerd overzicht van overige
relevante rechtspraak op het gebied van de sanctietoepassing (niet geannoteerd)
Nummer 4 & 5
Sancties 2026/39
S. Meijer
Recente ontwikkelingen met betrekking tot de rol en positie van het
slachtoffer bij de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke sancties
Ook tijdens de executiefase van de straf staan slachtoffers steeds minder
aan de zijlijn. Sonja Meijer schetst in haar van redactiewege enkele
ontwikkelingen in wet en beleid en laat zien dat er nog een aantal vragen te
overdenken is.
Sancties 2026/40
B. Meeuwsen & J.A.A.C. Claessen
De schaduwzijde van ‘slimmer straffen’: Over de risico’s op net widening en
net strengthening bij de ‘Wet slimmer straffen’, en hoe die te beperken
Bart Meeuwsen en Jacques Claessen kijken kritisch naar de vormgeving van elektronische
detentie als hoofdstraf in het wetsvoorstel ‘Slimmer straffen’. Zij signaleren
een aantal mogelijke risico’s en komen op basis van voortschrijdende inzichten
uit België en Noorwegen tot een aantal aanbevelingen.
Sancties 2026/41
M. van Kimmenaede & S. Struijk
Een nieuwe strafrechtelijke zorgmaatregel: meerwaarde of meer van hetzelfde?
Bij justitiabelen met een dringende zorgbehoefte en tegelijkertijd een hoog
veiligheidsrisico is het soms zoeken naar een passende interventie. Bestaande
maatregelen zoals de zorgmachtiging of de terbeschikkingstelling bieden niet
altijd de juiste balans tussen bescherming en behandeling. Daarom wordt gewerkt
aan de terugkeer van de strafrechtelijke zorgmaatregel. Marloes Kimmenaede en
Sanne Struijk onderzoeken of en onder welke voorwaarden die kan werken.
Sancties 2026/42
J.M. Harte, J. Lamsma & C. van den
Berg
Reactie op het rapport Risicovol Algoritmegebruik van de Inspectie JenV
De conclusie van de Inspectie JenV dat de reclassering algoritmes “op een
niet verantwoorde manier” gebruikt, deed nogal wat stof opwaaien en leidde
ertoe dat het risicotaxatie-instrument ‘OxRex’ tijdelijk uit de lucht is
gehaald. Maar kloppen de bevindingen van de Inspectie wel? In een reactie op
het rapport onderschrijven onderzoekers Joke Harte en mede-auteurs een aantal
van de door de Inspectie getrokken conclusies, maar ze plaatsen ook een paar
stevige kanttekeningen.
Sancties 2026/43
B.J.C.J. Terstegge
Healthcare in prison
In 2025 publiceerde het CPT een nieuwe richtlijn inzake gezondheid in
detentie. Ben Terstegge is huisarts en toezichthouder in PI De Schie en leunt
op zijn ervaring om te reflecteren op de richtlijn en de mate waarin Nederland
aan de daarin gestelde standaarden voldoet.
Sancties 2026/30
Officiële publicaties
- Wet- en regelgeving (in Staatsblad, nieuwe wetsvoorstellen, wetsvoorstellen in consultatie, vervolgstukken);
- Overige (parlementaire) stukken
Sancties 2026/31
Publicaties RSJ, Inspectie JenV, IGJ, NPM
en CPT
Overzicht van recente publicaties van de
RSJ, de Inspectie JenV en de IGJ
Sancties 2026/46
E.R. Rensen
Beroepscommissie 20 augustus 2025, nr. 24/41929/GA, Sieders, Koning, Van der
Werf en Bikker (secr.); procesafspraken over extra bezoekmomenten en plaatsing
enkelcel
Voor het eerst laat de beroepscommissie zich uit over de gebondenheid van
de directeur van de PI aan procesafspraken die betrekking hebben op de wijze
van tenuitvoerleggen. Conclusie: de directeur is daaraan niet gehouden.
Elzemiek Rensen betoogt dat dit geen verrassende uitspraak is, omdat de
beslissingsbevoegdheid op grond van de Pbw bij de directeur ligt.
24/41929/GA
Sancties 2026/47
Beroepscommissie 3 oktober 2025, nr.
24/41685/GA en 24/43300/GA, Van Ravenstein, Baumgarten, Gaarthuis en Van der
Linden (secr.); cumulatie van straffen
Klager is voor twee nauw verwante maar
verschillende feiten (het bezitten en gebruiken van drugs), twee afzonderlijke
keren disciplinair bestraft. Dat is volgens de beroepscommissie niet in strijd
met het ne bis in idem-beginsel, maar de straf zelf is wel onredelijk en
onbillijk. Het meerdaags opsluiten in een strafcel is te ingrijpend en het
ontnemen van (extra) belminuten in strijd met de wet. Het beroep is gegrond.
Noot onder Sancties 2026/48
24/41685/GA en 24/43300/GA
Sancties 2026/48
P. de Vries
Beroepscommissie 22 mei 2026, nr. 25/47009/GA, Sonneveldt, Van Elden,
Venrooij en Uiterweerd (secr.); cumulatie van straffen
Straffen in detentie kunnen cumuleren. Maar is dat onbegrensd? Peter de
Vries constateert dat de Pbw op die vraag niet altijd een antwoord heeft. Hij
stelt voor dat bij strafcumulatie, vanuit mensenrechtelijk oogpunt en de
redelijkheid en billijkheid, steeds oog wordt gehouden voor de feitelijke,
totale strafduur.
25/47009/GA
Sancties 2026/49
A.J.H. de Bruijn
HvJ EU 15 januari 2026, C-641/23,
ECLI:EU:C:2026:3 (Dubers); overlevering onder terugkeergarantie en de
niet-strafbaarheid van het feit naar Nederlands recht
Het kan gebeuren dat Nederland een straf moet executeren terwijl het daaraan
ten grondslag liggende feit hier niet strafbaar is. Mandy de Bruijn laat aan de
hand van deze uitspraak op een prejudiciële vraag zien dat dit tot complexe
juridische situaties kan leiden en dat de (systematiek van de) wet op dit punt
tekortschiet. Een wetswijziging is volgens de auteur dan ook aangewezen.
HvJ EU 15 januari 2026, C-641/23,
ECLI:EU:C:2026:3
Sancties 2026/50
G. Pesselse
Beroepscommissie RSJ 23 januari 2026, nr. 25/47573/JB, Louwinger-Rijk, Post,
Richelle en Laagland (secr.); artikelplaatsing jeugdige
Een justitiabele kan worden overgebracht naar een instelling waar
forensische zorg wordt verleend. Zo’n overbrenging kan nodig zijn in het kader
van verpleging of in het kader van zorg en hulp, waarover de Minister
respectievelijk de directeur beslist. Geert Pesselse gaat in op de systematiek
van zogenoemde ‘artikelplaatsing’ en beziet of deze ook van toepassing is bij
de overbrenging van een jeugdige.
25/47573/JB
Sancties 2026/51
E.T. Luining
Beroepscommissie 3 maart 2026, nr. 25/50744/TA, 25/50405/TA, 25/50407/TA,
Van den Hombergh, Frederiks, Van der Meer en Van der Sanden (secr.);
vertrouwelijkheid contact advocaat
Een verpleegde en diens advocaat moeten in de tbs-kliniek vertrouwelijk met
elkaar kunnen communiceren. Egge Luining constateert dat de beroepscommissie
zich steevast inspant om deze vertrouwelijkheid te waarborgen. Hij plaatst
vanuit die context wel vraagtekens bij de maatregelen die het toezicht op de
EBI en de AIT aanscherpen.
25/50744/TA, 25/50405/TA, 25/50407/TA
Sancties 2026/52
G. Pesselse
Beroepscommissie 20 april 2026, nr. 25/48898/TA, Van Lookeren Campagne,
Bakker, Smit en Ankersmit (secr.); a-dwangbehandeling, second opinion
Een gedetineerde die ontevreden is over de zorg die hij krijgt, heeft het
recht om een second opinion aan te vragen. Geert Pesselse licht toe dat dit
recht in de praktijk een beperkte uitwerking heeft: de later ingeroepen arts
mag worden geraadpleegd, maar zich niet in de behandeling mengen.
25/48898/TA
Sancties 2026/53
Niet geannoteerde rechtspraak
Gerubriceerd overzicht van overige
relevante rechtspraak op het gebied van de sanctietoepassing (niet geannoteerd)